SCOR-DS چیست؟

SCOR مخفف Supply Chain Operations Reference و به معنی مدل مرجع عملیات زنجیره تأمین است.

SCOR یک مدل فرایندی است و به جای تمرکز بر واحدهای سازمانی، بر فعالیت‌ها و فرایندهایی که برای پاسخگویی به تقاضای مشتری انجام می‌شوند تمرکز دارد.

این ویژگی باعث می‌شود SCOR بتواند برای سازمان‌های مختلف، صنایع متفاوت و زنجیره‌های تأمین پیچیده مورد استفاده قرار گیرد.

SCOR-DS نسخه دیجیتال و توسعه‌یافته مدل SCOR است که علاوه بر فرایندها، موضوعاتی مانند:

• عملکرد و شاخص‌های ارزیابی
• فرایندهای زنجیره تأمین
• روش‌ها و رویه‌های برتر
• مهارت‌ها و شایستگی‌های موردنیاز
• پایداری زنجیره تأمین
• تاب‌آوری
• مدیریت ریسک
• هماهنگ‌سازی شبکه زنجیره تأمین

را نیز پوشش می‌دهد.

SCOR-DS v14 چه چیزی را مدل می‌کند؟

SCOR فعالیت‌های مرتبط با تأمین نیاز مشتری را در بخش‌های مختلف زنجیره تأمین پوشش می‌دهد؛ از تعامل با تأمین‌کنندگان و مدیریت مواد تا دریافت سفارش، تأمین، تبدیل، تحویل و بازگشت محصول.

با این حال SCOR قرار نیست تمام فعالیت‌های یک سازمان را مدل کند.

برای مثال، SCOR به‌صورت مستقیم مدل مرجع جامعی برای موضوعاتی مانند:

• بازاریابی و ایجاد تقاضا
• توسعه محصول
• تحقیق و توسعه

ارائه نمی‌کند.

بنابراین SCOR بهتر است به‌عنوان مدل مرجع زنجیره تأمین در کنار سایر مدل‌های فرایندی و مدیریتی سازمان استفاده شود.

ساختار SCOR-DS v14

SCOR-DS از هفت فرایند اصلی تشکیل شده است:

در این ساختار، Orchestrate در سطح 0 قرار دارد و نقش اتصال و هماهنگ‌سازی راهبرد زنجیره تأمین با سایر فرایندها را بر عهده دارد.

شش فرایند دیگر یعنی Plan، Order، Source، Transform، Fulfill و Return در سطح 1 قرار می‌گیرند.

1. Orchestrate | راهبری و هماهنگ‌سازی

Orchestrate (OE) فرایند جدیدی است که در SCOR v14 اضافه شده و وظیفه آن ایجاد هماهنگی میان راهبرد، قابلیت‌ها و فعالیت‌های زنجیره تأمین است.

این بخش موضوعاتی مانند موارد زیر را پوشش می‌دهد:

• راهبرد زنجیره تأمین
• قوانین و سیاست‌های کسب‌وکار
• برنامه‌ریزی سازمانی
• طراحی شبکه زنجیره تأمین
• فناوری و داده
• تحلیل داده
• قراردادها و توافق‌ها
• الزامات قانونی و انطباق
• مدیریت ریسک
• پایداری و ESG
• اقتصاد چرخشی
• مدیریت عملکرد

Orchestrate را می‌توان لایه‌ای دانست که جهت‌گیری و الزامات کلان زنجیره تأمین را با فرایندهای اجرایی آن هماهنگ می‌کند.

2. Plan | برنامه‌ریزی

فرایند Plan شامل فعالیت‌هایی است که برای ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا و آماده‌سازی زنجیره تأمین برای اجرای عملیات انجام می‌شوند.

برنامه‌ریزی در SCOR محدود به ابتدای زنجیره نیست و در ارتباط با سایر فرایندها انجام می‌شود.

برخی حوزه‌های اصلی برنامه‌ریزی شامل:

• برنامه‌ریزی زنجیره تأمین
• برنامه‌ریزی سفارش
• برنامه‌ریزی تأمین
• برنامه‌ریزی Transform
• برنامه‌ریزی Fulfill
• برنامه‌ریزی Return

هدف اصلی Plan ایجاد هماهنگی میان منابع، ظرفیت‌ها، تقاضا و الزامات عملیاتی زنجیره تأمین است.

3. Order | سفارش

Order یکی از تغییرات مهم SCOR v14 است.

در نسخه‌های قبلی، فعالیت‌های مرتبط با سفارش و تحویل عمدتاً در ساختار Deliver قرار داشتند؛ اما در نسخه 14، Order به‌عنوان یک فرایند مستقل معرفی شده است.

این فرایند بر مدیریت و پردازش سفارش و تعاملات مرتبط با آن تمرکز دارد.

به‌عنوان نمونه:

• دریافت سیگنال سفارش
• ثبت و پردازش سفارش
• اعتبارسنجی سفارش
• مدیریت اطلاعات سفارش
• هماهنگی سفارش با قابلیت‌های زنجیره تأمین
• مدیریت تعاملات مرتبط با سفارش

می‌توانند در این حوزه قرار گیرند.

4. Source | تأمین

Source شامل فرایندهای مربوط به تهیه و تأمین کالا، مواد، خدمات و سایر منابع موردنیاز زنجیره تأمین است.

SCOR v14 ساختار Source را نیز بازنگری کرده و حوزه‌هایی مانند:

• Strategic Source
• Direct Procure
• Indirect Procure
• Source Return

را در نظر می‌گیرد.

این ساختار کمک می‌کند فعالیت‌های تأمین استراتژیک، خرید مستقیم، خرید غیرمستقیم و بازگشت به تأمین‌کننده از یکدیگر تفکیک شوند.

5. Transform | تبدیل

در SCOR v14، فرایند Make به Transform تغییر نام داده است.

این تغییر صرفاً تغییر واژه نیست؛ بلکه نشان‌دهنده نگاه گسترده‌تر SCOR به عملیات تبدیل است.

Transform فقط به تولید محصول محدود نمی‌شود و می‌تواند برای محیط‌های تولیدی و خدماتی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

فعالیت‌های این حوزه می‌توانند شامل:

• تبدیل مواد و منابع
• برنامه‌ریزی عملیات
• اجرای عملیات
• کنترل عملیات
• مدیریت موجودی در فرایند
• کنترل کیفیت
• آماده‌سازی محصول یا خدمت

6. Fulfill | انجام و تکمیل سفارش

Fulfill جایگزین مفهوم Deliver در ساختار SCOR v14 شده است.

این فرایند بر اجرای عملیات لازم برای تکمیل سفارش و رساندن محصول یا خدمت به مشتری تمرکز دارد.

حوزه‌هایی مانند:

• برنامه‌ریزی انبار و حمل‌ونقل
• دریافت و آماده‌سازی محصول
• Picking
• Packing
• Shipping
• حمل‌ونقل
• صدور صورتحساب
• تکمیل سفارش

در این بخش قرار می‌گیرند.

جداسازی Order و Fulfill در نسخه 14 باعث شده مدیریت سفارش از اجرای عملیات تکمیل و تحویل سفارش تفکیک شود.

7. Return | بازگشت

فرایند Return فعالیت‌های مرتبط با بازگشت محصولات، مواد، کالاها و خدمات را پوشش می‌دهد.

این فرایند فقط به بازگشت کالای معیوب محدود نیست و می‌تواند سناریوهای مختلف بازگشت در زنجیره تأمین را شامل شود.

برای مثال:

• بازگشت محصول از مشتری
• بازگشت محصول به تأمین‌کننده
• دریافت محصول برگشتی
• بررسی و ارزیابی محصول
• تعیین تکلیف محصول
• تعمیر یا بازسازی
• بازیافت
• بازگشت به چرخه مصرف

در SCOR v14 مفهوم Return با توجه بیشتر به اقتصاد چرخشی و پایداری توسعه یافته است.

سطوح فرایندی در SCOR

یکی از ویژگی‌های مهم SCOR، ساختار سلسله‌مراتبی فرایندهاست.

SCOR تا سطح 3 را به‌صورت استاندارد و مستقل از صنعت تعریف می‌کند.

Level 0

نمایانگر بالاترین سطح فرایند است.

در SCOR v14:

OE – Orchestrate

در این سطح قرار دارد.

Level 1

فرایندهای اصلی زنجیره تأمین هستند:

Plan – Order – Source – Transform – Fulfill – Return

Level 2

فرایندهای سطح 1 را به حوزه‌های فرایندی و قابلیت‌های مشخص‌تر تقسیم می‌کند.

برای مثال در Source می‌توان حوزه‌هایی مانند:

• Strategic Source
• Direct Procure
• Indirect Procure
• Source Return

را مشاهده کرد.

Level 3

فرایندها را به فعالیت‌های جزئی‌تر و قابل تحلیل تقسیم می‌کند.

در این سطح می‌توان:

• فعالیت‌های مشخص
• توالی فعالیت‌ها
• نقاط تصمیم‌گیری
• محرک‌ها
• ارتباط بین فعالیت‌ها

را بررسی کرد.

Level 4

SCOR به‌صورت استاندارد وارد جزئیات Level 4 نمی‌شود.

سازمان باید Level 4 را متناسب با:

• صنعت
• محصول
• سازمان
• موقعیت جغرافیایی
• فناوری
• سیستم‌های اطلاعاتی
• روش اجرای واقعی فرایند

طراحی کند.

بنابراین SCOR یک نسخه آماده برای کپی کردن فرایندهای سازمان نیست؛ بلکه چارچوب مرجعی برای طراحی و تحلیل فرایندها است.

اجزای اصلی SCOR-DS

SCOR-DS تنها یک مدل فرایندی نیست و از چند بخش اصلی تشکیل شده است:

Performance | عملکرد

این بخش برای اندازه‌گیری و ارزیابی عملکرد زنجیره تأمین استفاده می‌شود.

Performance شامل:

• Performance Attributes
• Metrics
• Process Maturity
• Practice Maturity

است.

شاخص‌ها در ساختاری سلسله‌مراتبی تعریف می‌شوند تا سازمان بتواند عملکرد زنجیره تأمین را از سطح کلان تا جزئی‌تر تحلیل کند.

Processes | فرایندها

بخش Processes هسته فرایندی مدل SCOR است.

این بخش مجموعه‌ای از فرایندهای استاندارد و روابط میان آن‌ها را تعریف می‌کند و امکان مقایسه و تحلیل فرایندهای زنجیره تأمین را فراهم می‌سازد.

Practices | روش‌های برتر

بخش Practices مجموعه‌ای از روش‌ها و رویکردهایی است که می‌توانند به بهبود عملکرد زنجیره تأمین کمک کنند.

Practiceها الزاماً یک فرایند جدید ایجاد نمی‌کنند؛ بلکه مشخص می‌کنند چگونه می‌توان یک فرایند را بهتر، کارآمدتر یا بالغ‌تر اجرا کرد.

People | افراد و شایستگی‌ها

SCOR در نسخه‌های جدید فقط به فرایند و شاخص محدود نیست.

بخش People مهارت‌ها، تجربه‌ها، آموزش‌ها و شایستگی‌های موردنیاز برای اجرای فرایندهای زنجیره تأمین را پوشش می‌دهد.

این بخش می‌تواند در طراحی مدل شایستگی، برنامه‌های آموزشی و توسعه منابع انسانی زنجیره تأمین مورد استفاده قرار گیرد.

Performance Attributes در SCOR-DS

یکی از کاربردهای مهم SCOR، ایجاد زبان مشترک برای سنجش عملکرد زنجیره تأمین است.

SCOR v14 عملکرد زنجیره تأمین را از طریق Performance Attributes و Metrics بررسی می‌کند.

از مهم‌ترین حوزه‌های عملکردی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• Reliability – قابلیت اطمینان
• Responsiveness – پاسخگویی
• Agility – چابکی
• Cost / Economic – هزینه و عملکرد اقتصادی
• Asset Management Efficiency – کارایی مدیریت دارایی‌ها
• Resilience – تاب‌آوری
• Sustainability – پایداری

این ساختار به سازمان کمک می‌کند میان راهبرد، فرایند و شاخص عملکرد ارتباط برقرار کند.

مهم‌ترین تغییرات SCOR v14

نسخه 14 SCOR نسبت به ساختارهای قبلی تغییرات قابل‌توجهی داشته است.

1. حرکت از زنجیره خطی به شبکه یکپارچه

SCOR v14 دیگر زنجیره تأمین را صرفاً به شکل یک جریان خطی از تأمین‌کننده تا مشتری نمی‌بیند.

مدل جدید بر یک شبکه متصل و پویا تأکید دارد.

2. اضافه شدن Orchestrate

Orchestrate به‌عنوان یک لایه جدید برای هماهنگ‌سازی راهبرد و فعالیت‌های زنجیره تأمین اضافه شده است.

3. تفکیک Order و Fulfill

فرایندهای مرتبط با سفارش از عملیات اجرایی تکمیل سفارش جدا شده‌اند.

4. تغییر Make به Transform

برای پوشش بهتر صنایع تولیدی و خدماتی، Make به Transform تغییر یافته است.

5. بازنگری Source

ساختار تأمین توسعه یافته و تفکیک بیشتری میان تأمین استراتژیک، خرید مستقیم و خرید غیرمستقیم ایجاد شده است.

6. توسعه Return

Return توسعه یافته تا علاوه بر بازگشت کالا، موضوعاتی مانند خدمات و فعالیت‌های مرتبط با اقتصاد چرخشی را نیز بهتر پوشش دهد.

7. اضافه شدن و توسعه موضوع Sustainability

پایداری، اقتصاد چرخشی و موضوعات زیست‌محیطی در بخش‌های مختلف SCOR مورد توجه بیشتری قرار گرفته‌اند.

SCOR در مقایسه با APQC

SCOR و APQC هر دو از مدل‌های مرجع شناخته‌شده برای معماری و تحلیل فرایندها هستند؛ اما هدف و دامنه آن‌ها یکسان نیست.

به بیان ساده:

APQC برای پاسخ به این سؤال مناسب است که «سازمان چه فرایندهایی دارد؟»

و

SCOR برای پاسخ به این سؤال مناسب است که «زنجیره تأمین چگونه برنامه‌ریزی، تأمین، تبدیل، تکمیل، بازگشت و هماهنگ می‌شود و عملکرد آن چگونه سنجیده شود؟»

بنابراین این دو مدل می‌توانند در کنار یکدیگر استفاده شوند.

SCOR در معماری فرایندی سازمان

یکی از کاربردهای مهم SCOR، استفاده از آن به‌عنوان یک Reference Model برای طراحی معماری فرایندی زنجیره تأمین است.

برای مثال، یک شرکت تولیدکننده تجهیزات الکترونیکی می‌تواند ساختار زنجیره تأمین خود را به شکل زیر نگاشت کند:

OE – Orchestrate

↓

P – Plan

↓

S – Source

↓

T – Transform

↓

F – Fulfill

↓

R – Return

و در کنار آن، O – Order به‌عنوان فرایند مدیریت سفارش با جریان‌های اجرایی ارتباط برقرار کند.

پس از مشخص شدن Level 1 تا Level 3، سازمان می‌تواند Level 4 را متناسب با ساختار واقعی خود طراحی کند و سپس این فرایندها را در BPMN، BPMS یا سیستم‌های عملیاتی پیاده‌سازی نماید.

مزایای استفاده از SCOR-DS

استفاده از SCOR-DS می‌تواند مزایای زیر را برای سازمان ایجاد کند:

• ایجاد زبان مشترک برای زنجیره تأمین
• استانداردسازی نام‌گذاری فرایندها
• شناسایی شکاف‌های فرایندی
• مقایسه عملکرد زنجیره تأمین
• تعریف و ارتباط شاخص‌های عملکرد با فرایندها
• شناسایی فرصت‌های بهبود
• Benchmarking
• طراحی معماری فرایندی زنجیره تأمین
• پشتیبانی از پروژه‌های تحول دیجیتال
• کمک به طراحی و بهبود سیستم‌های ERP و BPMS
• ایجاد ارتباط میان فرایند، عملکرد، Practice و People

SCOR Racetrack

SCOR تنها یک مدل مرجع نیست و برای پروژه‌های بهبود زنجیره تأمین نیز یک رویکرد بهبود ارائه می‌کند که با عنوان SCOR Racetrack شناخته می‌شود.

این رویکرد به‌طور کلی شامل مراحل زیر است:

1. Prepare – آماده‌سازی سازمان
2. Set the Scope – تعیین دامنه
3. Configure the Supply Chain – پیکربندی زنجیره تأمین
4. Optimize Projects – بهینه‌سازی و اولویت‌بندی پروژه‌ها
5. Ready for Implementation – آماده‌سازی برای استقرار و تحقق منافع

این رویکرد کمک می‌کند SCOR از یک مدل تئوریک به یک چارچوب عملی برای پروژه‌های بهبود تبدیل شود.

SCOR-DS برای چه سازمان‌هایی مناسب است؟

SCOR می‌تواند برای طیف گسترده‌ای از سازمان‌هایی که دارای زنجیره تأمین هستند مورد استفاده قرار گیرد؛ از جمله:

• شرکت‌های تولیدی
• شرکت‌های بازرگانی
• شرکت‌های توزیع
• شرکت‌های لجستیکی
• شرکت‌های خرده‌فروشی
• شرکت‌های دارای شبکه تأمین گسترده
• شرکت‌های دارای زنجیره تأمین بین‌المللی
• سازمان‌هایی که در حال اجرای ERP یا BPMS هستند

همچنین ساختار صنعت‌خنثی SCOR این امکان را فراهم می‌کند که مدل پس از سطح 3 با توجه به ویژگی‌های صنعت و سازمان توسعه پیدا کند.

SCOR و BPM

SCOR را می‌توان یکی از مهم‌ترین Process Reference Modelها در حوزه زنجیره تأمین دانست.

در پروژه‌های BPM می‌توان از SCOR برای:

Reference Model → Process Architecture → Process Design → BPMN → BPMS → Performance Monitoring

استفاده کرد.

به این ترتیب SCOR مشخص می‌کند چه فرایندهایی باید در زنجیره تأمین مورد توجه قرار گیرند، در حالی که BPMN می‌تواند نحوه اجرای دقیق فرایندها را مدل کند و BPMS امکان اجرای دیجیتال آن‌ها را فراهم کند.

جمع‌بندی

SCOR-DS v14 یک مدل مرجع جامع برای تحلیل و بهبود زنجیره تأمین است که علاوه بر ساختار فرایندی، عملکرد، شاخص‌ها، روش‌های برتر و شایستگی‌های موردنیاز را نیز پوشش می‌دهد.

نسخه 14 با اضافه کردن Orchestrate، تفکیک Order و Fulfill، تبدیل Make به Transform و توجه بیشتر به Resilience، Sustainability و Circularity، نگاه خود را از یک زنجیره خطی به یک شبکه زنجیره تأمین پویا و یکپارچه توسعه داده است.

مهم‌ترین نکته در استفاده از SCOR این است که مدل نباید به‌عنوان یک نسخه آماده برای کپی کردن فرایندهای سازمان در نظر گرفته شود. SCOR یک مدل مرجع است و سازمان باید بر اساس صنعت، محصول، ساختار، فناوری و نحوه واقعی انجام فعالیت‌ها، جزئیات فرایندها را در سطوح پایین‌تر توسعه دهد.

در EasyBPM می‌توانید از SCOR-DS در کنار مدل‌هایی مانند APQC PCF و استانداردهای مدیریت فرایند برای طراحی معماری فرایندی و بهبود زنجیره تأمین استفاده کنید.

سوالات متداول